काठमाडौं । नेपाल पछिल्लो समय तीव्र भूराजनीतिक प्रतिस्पर्धाको केन्द्रबिन्दुमा उभिएको विश्लेषणहरू सार्वजनिक भइरहेका बेला एक चिनियाँ स्रोतलाई उद्धृत गर्दै प्रकाशित सामग्रीले थप बहस जन्माएको छ। चीन–भारतबीच सन्तुलन कायम गर्दै आएको नेपालमा संयुक्त राज्य अमेरिकाको सक्रियता बढेसँगै बेइजिङ असन्तुष्ट बनेको संकेत ती सामग्रीहरूमा गरिएको दाबी छ।
एक अनलाइन माध्यममा प्रकाशित लेखअनुसार चीनले नेपालसमक्ष दुई विकल्प प्रस्तुत गरेको दाबी गरिएको छ – पहिलो, सम्बन्ध सुधार र रणनीतिक विश्वास पुनःस्थापना; दोस्रो, अविश्वास बढेमा सम्बन्ध पुनर्सन्तुलन । यद्यपि उक्त अभिव्यक्तिहरू आधिकारिक सरकारी वक्तव्य नभई स्रोत-आधारित दाबी मात्र हुन्।
लेखमा उल्लेख गरिएअनुसार पहिलो मार्गअन्तर्गत चीनप्रति औपचारिक स्पष्टता, “वन चाइना” नीतिप्रति पुनःप्रतिबद्धता, तिब्बती गतिविधिमाथि कडाइ, विदेशी गैरसरकारी संस्थामाथि निगरानी तथा सुरक्षा सहकार्यको पुनरावलोकन जस्ता विषय समावेश छन्। यसलाई स्थिरता, आर्थिक सहकार्य र रणनीतिक सुरक्षासँग जोडिएको भनिएको छ।
दोस्रो मार्गमा भने नेपालले हालको दोहोरो नीति जारी राखे चीनले आफ्नो नेपाल नीति पुनःसन्तुलन गर्ने, आर्थिक सहयोग र बेल्ट एन्ड रोडसम्बन्धी परियोजनाहरूको समीक्षा गर्ने तथा कूटनीतिक कडाइ अपनाउने चेतावनीजस्ता संकेत गरिएको दाबी गरिएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार नेपाल सधैंदेखि असंलग्न र सन्तुलित कूटनीतिक नीति अवलम्बन गर्दै आएको देश हो। दुई छिमेकी चीन र भारतसँगको परम्परागत सम्बन्ध कायम राख्दै अमेरिका लगायत पश्चिमी मुलुकसँग पनि सहकार्य विस्तार गर्ने नीति नै नेपालको औपचारिक धारणा रहँदै आएको छ।
यसबीच सार्वजनिक भएका यस्ता सामग्रीहरूले नेपालमाथि बाह्य दबाब बढ्दै गएको संकेत गरे पनि सरकारको तर्फबाट कुनै औपचारिक प्रतिक्रिया आएको छैन।
कूटनीतिक वृत्तमा भने यस्ता अभिव्यक्तिलाई गम्भीर रूपमा लिनुपर्ने, तर राष्ट्रिय हित र सार्वभौमसत्तालाई केन्द्रमा राखेर सन्तुलित निर्णय गर्नुपर्ने धारणा व्यक्त भइरहेको छ।