गुल्मी, — प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको संघारमा गुल्मी–२ मा किसानका वास्तविक मुद्दालाई केन्द्रमा राख्दै किसान नेता प्रमेश पोखरेल ले व्यापक जनअभियान तीव्र पारेका छन्। घरदैलो कार्यक्रम, टोल–वडा बैठक र अन्तरक्रियामार्फत उनले कृषि, बजार र ग्रामीण जीवनसँग गाँसिएका संरचनात्मक समस्यालाई चुनावी बहसको केन्द्रमा ल्याउने प्रयास गरिरहेका छन्।
पोखरेलले किसानका समस्या केवल “बाँदरले बाली नष्ट गर्ने” स्थानीय विषयमा सीमित नरहेको बताउँदै समग्र कृषि संरचना नै संकटग्रस्त रहेको दाबी गरे। “किसान उत्पादन गर्छ, तर मूल्य निर्धारण अरूले गर्छन्—यो संरचनागत अन्याय हो,” उनले एक टोल भेलामा भने। उनका अनुसार अनियमित वर्षा, सिँचाइको अभाव, उन्नत बीउ–बिजन र मलको अस्थिर आपूर्ति, बढ्दो उत्पादन लागत तथा बजार पहुँचको कमीले किसान जोखिममा परिरहेका छन्।
उत्पादनदेखि मूल्यसम्म असन्तुलन
गुल्मीका ग्रामीण भेगमा सिँचाइ पूर्वाधारको सीमितता र परम्परागत खेती प्रणालीका कारण उत्पादन अझै मौसममा निर्भर छ। उत्पादन लागत बढ्दो भए पनि बजारमा किसानले पाउने मूल्य न्यून हुँदा नाफाभन्दा घाटा धेरै हुने अवस्था रहेको पोखरेलको तर्क छ। उनले बिचौलिया र दलाल प्रवृत्तिले किसानलाई उचित मूल्यबाट वञ्चित गरिरहेको आरोप लगाए।
“बजारको खेलले किसानलाई थिचिरहेको छ। उत्पादन गर्ने हात कमजोर, तर मूल्य निर्धारण गर्ने शक्तिशाली हुनु असमानताको जड हो,” उनले भने। उनका अनुसार स्थानीय तहले कृषि बजार व्यवस्थापन, भण्डारण र प्रशोधनमा लगानी नगर्दा किसानको मिहिनेतको उचित प्रतिफल नआएको हो।
मार्क्सवादी दृष्टिकोणबाट समाधान
पोखरेलले आफ्नो अभियानलाई वैचारिक रूपमा मार्क्सवादी अर्थराजनीतिक दृष्टिकोणसँग जोड्दै उत्पादनका साधन र बजारमाथि श्रमिक–किसानको पहुँच विस्तार गर्नुपर्ने धारणा राखेका छन्। उनले सहकारी खेती, सामूहिक उत्पादन र अन्तरपालिकास्तरीय बजार सञ्जाल निर्माणमार्फत स्थानीय अर्थतन्त्र सुदृढ गर्नुपर्ने प्रस्ताव अघि सारे।
उनका अनुसार कृषि केवल जीवनोपार्जनको साधन नभई राष्ट्रिय अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड हो। “हामीले कृषि क्षेत्रलाई आत्मनिर्भर र सम्मानजनक पेशाका रूपमा स्थापित गर्नुपर्छ। उत्पादन, वितरण र मूल्य प्रणालीमा राज्यको उत्तरदायित्व स्पष्ट हुनुपर्छ,” उनले जोड दिए।
युवालाई कृषिमा आकर्षित गर्ने पहल
अभियानका क्रममा पोखरेलले युवा र महिला कृषकहरूसँग विशेष संवाद गर्दै कृषिमा युवाको आकर्षण बढाउन प्रविधि, तालिम र सहुलियत ऋणको आवश्यकता औंल्याए। वैदेशिक रोजगारीको विकल्पका रूपमा आधुनिक कृषि प्रणाली विकास गर्नुपर्नेमा उनले बल दिए।
उनले गाउँ–टोलमा आयोजित भेलामा कृषिमा नवप्रवर्तन, पर्यावरणीय खेती प्रणाली र स्थानीय उत्पादनको ब्रान्डिङमार्फत बजार विस्तार गर्न सकिने धारणा राखे। “यदि बजार सुनिश्चित भयो भने युवा कृषिमा फर्किन्छन्,” उनले बताए।
चुनावी एजेन्डामा किसानका मुद्दा
गुल्मी–२ मा जारी यो अभियानले किसानका मुद्दालाई चुनावी एजेन्डाको अग्रभागमा ल्याएको छ। सिँचाइ, मल–बीउ आपूर्ति, उत्पादनको उचित मूल्य, बजार पहुँच र आर्थिक असमानताविरुद्धको बहसलाई पोखरेलले निरन्तर उठाउँदै आएका छन्।
स्थानीय किसानका अनुसार यसपटकको निर्वाचनमा विकासका ठूला नारा भन्दा पनि खेत–बारीसँग जोडिएका व्यावहारिक समाधान मुख्य चासोको विषय बनेका छन्। गुल्मी–२ मा चलिरहेको यो अभियानले ग्रामीण अर्थतन्त्र, उत्पादन र जीवनस्तरका गहिरा प्रश्नलाई राजनीतिक विमर्शको केन्द्रमा स्थापित गर्ने संकेत दिएको छ।