तारकेश्वर, काठमाडौं। स्वास्थ्य, शिक्षा, मानवीय सहायता, वातावरण संरक्षण तथा सामुदायिक विकासका क्षेत्रमा योगदान पुर्याउँदै आएको अन्तर्राष्ट्रिय सामाजिक संस्था लायन्स क्लब इन्टरनेसनल नेपालमा पनि लामो समयदेखि सक्रिय छ। देशका विभिन्न स्थानमा क्लबहरू विस्तार गर्दै लायन्सले रक्तदान, स्वास्थ्य शिविर, विपद् व्यवस्थापन, शैक्षिक सहयोग तथा सामुदायिक पूर्वाधार विकासका कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ।
सामाजिक सेवामार्फत समुदायमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने उद्देश्यले स्थापित यस्ता संस्थाको विश्वसनीयता कायम राख्न प्राप्त अनुदानको पारदर्शी उपयोग, संस्थागत निर्णय प्रक्रियामा सहभागिता र वित्तीय उत्तरदायित्व पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण मानिन्छन्।
यही सन्दर्भमा काठमाडौंको तारकेश्वर नगरपालिका–११, नेपालटारस्थित लायन्स चिल्ड्रेन्स पार्क परियोजनाको खर्च विवरण, कार्यान्वयन अवस्था तथा Lions Club Tarkeshwor को नाम प्रयोगसम्बन्धी विषयले विभिन्न प्रश्न उठाएको छ।
उपलब्ध अडिट प्रतिवेदन, वडा कार्यालयको पत्र, पार्क परिसरमा रहेका शिलालेख तथा खरिद बिलहरूको अध्ययन गर्दा परियोजनामा देखाइएको खर्च र वास्तविक रूपमा सम्पन्न कामबीचको सम्बन्ध स्पष्ट पार्नुपर्ने देखिएको छ। यससँगै क्लबका संस्थापक पदाधिकारी तथा सदस्यहरूलाई जानकारी र सहमति नदिई क्लबको नाम प्रयोग गरिएको हो कि भन्ने विषय पनि विवादको अर्को पक्षका रूपमा उठेको छ।
११ लाख ९३ हजार रुपैयाँको अनुदान खर्चमाथि प्रश्न
Lions Clubs International Multiple District 325 को Donor/Project Audit मा Grant No. DCG19723-325B1 अन्तर्गत कुल रु. ११,९३,०८६.०३ प्राप्त भएको र सोही बराबर खर्च भएको उल्लेख छ।
अडिट प्रतिवेदनमा खर्चका शीर्षकहरू यसप्रकार छन्:
- Painting and Coloring Works: रु. ५,१०,०००
- Construction and Upgrading of Children’s Park: रु. ४,२६,०१०
- Children’s Recreational and Fitness Equipment: रु. १,४१,८४०.०१
- Fitting and Hardware Items: रु. १,१५,२३६
तर यी चार शीर्षकमा उल्लेख गरिएका रकमको जोड रु. ११,९३,०८६.०१ हुन्छ, जबकि प्रतिवेदनमा कुल रकम रु. ११,९३,०८६.०३ उल्लेख छ। यसरी कुल रकम र खर्चका शीर्षकहरूको जोडबीच दुई पैसाको फरक देखिन्छ।
रकमको दृष्टिले यो फरक नगण्य देखिए पनि वित्तीय प्रतिवेदनमा कुल रकम र शीर्षकगत विवरणको हिसाब मिल्नु आवश्यक हुन्छ। त्यसैले यो अन्तर सामान्य गणना वा प्रतिवेदन तयार गर्ने क्रममा भएको त्रुटि हो अथवा अन्य कुनै कारणले देखिएको हो भन्ने स्पष्ट पारिनु उपयुक्त हुन्छ।
यद्यपि, दुई पैसाको फरक आफैँमा आर्थिक अनियमितताको प्रमाण होइन। यसलाई अन्य खर्चसम्बन्धी प्रश्नसँग जोडेर हिनामिनाको निष्कर्ष निकाल्नुभन्दा पहिले सम्बन्धित वित्तीय अभिलेखबाट पुष्टि गर्नु आवश्यक छ।
पहिलेदेखि निर्माण भएको पार्कमा के काम गरियो?
तारकेश्वर नगरपालिका वडा नं. ११ बाट जारी आधिकारिक पत्रमा नेपालटारस्थित पार्कको निर्माण कार्य २०७८ चैत २० गते सामुदायिक उपभोक्ता समितिमार्फत सम्पन्न भएको उल्लेख छ।
पत्रमा भनिएको छ:
“With reference to the above subject, we hereby inform you that the park located under Ward No. 11, Nepaltar, whose construction was completed on 2078/12/20 B.S. through the Community Users’ Committee, has been further equipped with fitness facilities as an initiative of Lions Clubs International, District 325I, Nepal.”
पत्रमा थप उल्लेख भएअनुसार लायन्स इन्टरनेसनल डिस्ट्रिक्ट ३२५ आई नेपालको पहलमा उक्त पार्कमा फिटनेस उपकरण जडान गरिएको थियो।
पत्रको विवरणअनुसार पार्कको प्रारम्भिक निर्माण पहिले नै सम्पन्न भएको थियो र पछि त्यहाँ फिटनेस उपकरण थपिएका थिए। यसले अडिट प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको ‘Construction and Upgrading of Children’s Park’ शीर्षकअन्तर्गत रु. ४ लाख २६ हजार १० खर्च गरेर कुन-कुन काम सम्पन्न गरियो भन्ने प्रश्न उठाएको छ।
त्यसैगरी, ‘Painting and Coloring Works’ शीर्षकमा रु. ५ लाख १० हजार खर्च देखाइएको छ। उक्त रकमबाट पार्कको कुन भागमा, कति क्षेत्रफलमा रङरोगन गरियो, कुन सामग्री प्रयोग गरियो र कामको प्राविधिक मूल्याङ्कन कसरी गरिएको थियो भन्ने विवरण सार्वजनिक भएमा खर्चको वास्तविकता बुझ्न सहज हुनेछ।
वडा कार्यालयको पत्रले पार्क पहिले नै निर्माण भइसकेको र पछि फिटनेस उपकरण थपिएको उल्लेख गरे पनि अन्य कुनै काम भएको थिएन भन्ने निष्कर्ष यसबाट मात्र निकाल्न मिल्दैन। त्यसैले परियोजनाको स्वीकृत कार्ययोजना, काम सम्पन्न प्रतिवेदन, नापजाँच विवरण र भुक्तानीसम्बन्धी कागजात आवश्यक देखिन्छन्।
पुरानै पार्कमा नयाँ नाम?
पार्क परिसरमा रहेको पुरानो शिलालेखले उक्त स्थानमा Lions Children’s Park नामकरण हुनुभन्दा पहिलेदेखि नै पार्क रहेको संकेत गर्छ। त्यही स्थानमा पछि ‘Lions Children’s Park’ उल्लेख भएको अर्को शिलालेख राखिएको देखिन्छ।
यसले अनुदानअन्तर्गत पूर्ण रूपमा नयाँ पार्क निर्माण गरिएको थियो वा पहिले नै रहेको पार्कलाई स्तरोन्नति गरी फिटनेस उपकरण थपेर नयाँ नाम दिइएको थियो भन्ने प्रश्न उठाएको छ।
पहिलेबाट रहेको सार्वजनिक पार्कमा थप सुविधा निर्माण गर्नु वा त्यसलाई स्तरोन्नति गर्नु आफैँमा अनियमितता होइन। तर अनुदानको उद्देश्य, स्वीकृत परियोजना र खर्च विवरण वास्तविक रूपमा सम्पन्न कामसँग मेल खानु आवश्यक हुन्छ।
त्यसैले पार्कको पुरानो अवस्था, अनुदानअन्तर्गत गरिएका नयाँ काम तथा नामकरणको प्रक्रियाबारे सम्बन्धित निकायले स्पष्ट विवरण सार्वजनिक गर्नुपर्ने देखिन्छ।
फिटनेस उपकरणको बिल खर्च विवरणसँग मेल
उपलब्ध खरिद बिलअनुसार Trust Traders बाट एक सेट Fitness Single Ride र एक सेट Fitness Elliptical खरिद गरिएको देखिन्छ। उक्त बिलको रकम करिब रु. १,४१,८४० रहेको बताइएको छ।
यो रकम अडिट प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको ‘Children’s Recreational and Fitness Equipment’ शीर्षकको खर्चसँग मेल खान्छ।
तर उपकरण खरिदको बिलले उक्त शीर्षकअन्तर्गतको खर्चलाई समर्थन गरे पनि निर्माण, रङरोगन तथा फिटिङसम्बन्धी अन्य खर्चको पुष्टि गर्दैन। ती शीर्षकमा खर्च भएको रकमको औचित्य स्थापित गर्न सम्बन्धित बिल, भुक्तानी प्रमाण, कामको परिमाण र प्राविधिक विवरण आवश्यक हुन्छ।
यसैले परियोजनाको समग्र खर्चको मूल्याङ्कन गर्दा एउटा बिल वा एउटा खर्च शीर्षक मात्र नभई सबै खर्चको प्रमाण र सम्पन्न कामलाई एकसाथ हेर्नुपर्ने हुन्छ।
Charter President र Charter Members लाई जानकारी नदिई क्लबको नाम प्रयोग गरिएको आरोप
यस परियोजनासँग जोडिएको अर्को महत्त्वपूर्ण विषय Lions Club Tarkeshwor को नाम प्रयोग गर्ने प्रक्रिया हो।
लायन्स क्लबका एक विश्वसनीय स्रोतबाट प्राप्त सदस्यको भनाइअनुसार, Lions Club Tarkeshwor का Charter President तथा Charter Members लाई जानकारी नदिई र उनीहरूको सहमति नलिई District ले Lions Club Tarkeshwor को नाम प्रयोग गरेको विषय उठाइएको छ।
क्लबको नाम प्रयोग गर्दा संस्थापक अध्यक्ष तथा संस्थापक सदस्यहरूलाई जानकारी दिइएको थियो वा थिएन, उनीहरूको सहमति आवश्यक पर्ने संस्थागत निर्णय वा प्रक्रिया के थियो र परियोजनामा क्लबको औपचारिक भूमिका कस्तो थियो भन्ने विषय स्पष्ट हुन आवश्यक छ।
यदि सम्बन्धित क्लबको नाम प्रयोग गरिएको हो भने त्यसका लागि भएको निर्णय, पत्राचार, स्वीकृति तथा जिम्मेवारी निर्धारणसम्बन्धी अभिलेख सार्वजनिक गरिनु उपयुक्त हुन्छ।
कुनै क्लबको नाम प्रयोग भएको विषयले मात्रै आर्थिक अनियमितता पुष्टि गर्दैन। तर संस्थाको पहिचान, सहमति र सहभागितासम्बन्धी प्रश्न उठेपछि त्यसलाई बेवास्ता गर्न मिल्दैन। सम्बन्धित जिल्ला नेतृत्व तथा क्लबका जिम्मेवार पदाधिकारीले यसबारे आधिकारिक धारणा सार्वजनिक गरेमा विवादको वास्तविकता बुझ्न मद्दत पुग्नेछ।
यस विषयमा हालसम्म प्राप्त जानकारीलाई सम्बन्धित सदस्यको भनाइका रूपमा लिइएको छ। क्लबको आधिकारिक निर्णय वा लिखित अभिलेखबाट यसको स्वतन्त्र पुष्टि हुन बाँकी छ।
संस्थागत संरचना र जिम्मेवारी पनि स्पष्ट हुनुपर्ने
उपलब्ध जानकारीअनुसार उक्त अनुदान तत्कालीन Lions District 325 B1 Nepal को समयसँग सम्बन्धित छ। पछि नेपालमा लायन्स क्लबहरूको विस्तार र जिल्ला संरचनामा परिवर्तन भएसँगै हाल District 325I Nepal लगायतका संरचनाहरू कायम भएका छन्।
यस सन्दर्भमा अनुदान प्रस्ताव कसले तयार गरेको थियो, परियोजना कसको जिम्मेवारीमा सञ्चालन भयो, खर्च व्यवस्थापन तथा भुक्तानी कसले गर्यो र अन्तिम प्रतिवेदन कुन निकायले पेस गरेको थियो भन्ने विषय स्पष्ट हुन आवश्यक छ।
संस्थागत संरचना परिवर्तन हुँदैमा पुराना परियोजनाका वित्तीय अभिलेख र जिम्मेवारीको महत्त्व घट्दैन। अनुदानको स्रोतदेखि अन्तिम खर्चसम्मको अभिलेख सुरक्षित राख्नु र आवश्यक पर्दा सम्बन्धित पक्षलाई उपलब्ध गराउनु संस्थागत सुशासनको महत्त्वपूर्ण पक्ष हो।
खर्च र परियोजनासम्बन्धी कागजात सार्वजनिक गर्नुपर्ने माग
परियोजनाबारे उठेका प्रश्नको वस्तुगत निरूपणका लागि सम्बन्धित निकायले सबै विवरण सार्वजनिक गर्नु उपयुक्त हुनेछ
विवरण सार्वजनिक भएमा परियोजनामा भएको खर्च, सम्पन्न काम र संस्थागत जिम्मेवारीबारे उठेका प्रश्नको तथ्यपरक जवाफ प्राप्त गर्न सकिनेछ।
सम्बन्धित पक्षको प्रतिक्रिया लिने प्रयास जारी
यस विषयमा समाचारसँग सम्बन्धित पक्षहरूको आधिकारिक धारणा प्राप्त गर्ने प्रयास भइरहेको छ। अनुदान व्यवस्थापनमा संलग्न निकाय, सम्बन्धित जिल्ला नेतृत्व तथा Lions Club Tarkeshwor को पक्षबाट प्रतिक्रिया प्राप्त गर्ने प्रयास जारी रहेको छ।
सम्बन्धित पक्षको प्रतिक्रिया प्राप्त भएपछि त्यसलाई समाचारमा समावेश गरिनेछ। साथै, प्रस्तुत विवरणमा कुनै तथ्यगत त्रुटि भएमा सम्बन्धित प्रमाणका आधारमा सच्याउन समाचार तयार गर्ने पक्ष प्रतिबद्ध रहेको छ।
सामाजिक सेवासँगै पारदर्शिता पनि आवश्यक
लायन्स क्लबहरूले नेपालमा स्वास्थ्य, शिक्षा, मानवीय सहायता तथा सामुदायिक विकासका क्षेत्रमा पुर्याउँदै आएको योगदान महत्त्वपूर्ण छ। यस्तो योगदानबाट स्थापित संस्थागत विश्वसनीयता कायम राख्न अनुदानको पारदर्शी उपयोग र जिम्मेवार निर्णय प्रक्रिया अपरिहार्य हुन्छ। तारकेश्वरको लायन्स चिल्ड्रेन्स पार्क परियोजनामा उपलब्ध कागजातले खर्चका केही शीर्षक, पार्कको पुरानो अवस्था तथा Lions Club Tarkeshwor को नाम प्रयोगसम्बन्धी विषयमा थप स्पष्टता आवश्यक रहेको देखाउँछन्। तर हाल उपलब्ध कागजातबाट आर्थिक हिनामिना भएको, अनुदानको निश्चित प्रतिशत रकम दुरुपयोग भएको वा कुनै व्यक्ति दोषी रहेको निष्कर्ष पुष्टि हुँदैन। त्यसका लागि विस्तृत वित्तीय तथा प्राविधिक छानबिन र सम्बन्धित पक्षको आधिकारिक धारणा आवश्यक हुन्छ।
सामाजिक सेवाका लागि प्राप्त अनुदानको उद्देश्य पूरा भएको छ कि छैन र संस्थागत निर्णय प्रक्रिया पारदर्शी थियो कि थिएन भन्ने प्रश्नको जवाफ आरोपबाट होइन, प्रमाण, अभिलेख र निष्पक्ष छानबिनबाट आउनुपर्छ।